Tài chính Chứng Khoán Kiến thức tài chính

Chứng khoán phái sinh là gì? Hướng dẫn cơ bản về các công cụ phái sinh tài chính

Chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính đòn bẩy, làm tăng nhiều lần giá trị các đối tượng đầu tư như cổ phiếu, trái phiếu, để đảm bảo rằng nếu giá của chúng có thay đổi thì giá của các công cụ này vẫn sẽ được duy trì ở mức ban đầu.

Bởi vì giá trị của các công cụ phái sinh đến từ các tài sản khác, vì vậy các nhà giao dịch chuyên nghiệp có xu hướng mua và bán chúng để bù đắp những rủi ro của họ. Tuy nhiên, đối với các nhà đầu tư ít kinh nghiệm, các công cụ phái sinh có thể có tác động ngược lại, khiến danh mục đầu tư của họ trở nên rủi ro hơn nhiều. Vậy chứng khoán phái sinh là gì? Hãy cùng The Mastro tìm hiểu chi tiết thông qua bài viết dưới đây nhé!

 

CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH LÀ GÌ?

Chứng khoán phái sinh (Financial Derivatives)
Chứng khoán phái sinh (Financial Derivatives)

 

Chứng khoán phái sinh (Financial Derivatives) là những công cụ được phát hành trên cơ sở những tài sản cơ bản đã có như cổ phiếu, trái phiếu, hàng hóa, tiền tệ, lãi suất, chỉ số thị trường hoặc thậm chí tiền điện tử, nhằm nhiều mục tiêu khác nhau như phân tán rủi ro, bảo vệ lợi nhuận hoặc tạo lợi nhuận.

Thị trường các chứng khoán phái sinh là thị trường phát hành, mua đi bán lại các chứng từ tài chính, như quyền mua cổ phiếu, chứng quyền, hợp đồng quyền chọn. Hợp đồng xác nhận quyền và nghĩa vụ của các bên đối với việc thanh toán tiền, chuyển giao số lượng tài sản cơ sở vào thời điểm xác định trong tương lai với mức giá nhất định được thỏa thuận trước.

Hay nói cách khác, các nhà đầu tư tham gia vào các hợp đồng phái sinh, đặt cược vào sự tăng/ giảm hay những thay đổi trong tương lai của tài sản cơ sở. Nếu sự thay đổi đó diễn ra đúng như dự đoán của nhà đầu tư thì họ sẽ có lời.

Trong khi các sản phẩm phái sinh được giao dịch trao đổi được quy định và tiêu chuẩn hóa, thì các sản phẩm phái sinh OTC thì không. Điều này có nghĩa là bạn có thể kiếm được nhiều lợi nhuận hơn từ một hợp đồng phái sinh OTC, nhưng bạn cũng sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ hơn từ rủi ro đối tác, khả năng một bên sẽ vỡ nợ đối với hợp đồng phái sinh.

 

CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH TÀI CHÍNH

Với sự hoạt động linh hoạt, chứng khoán phái sinh được triển khai dưới dạng 4 loại công cụ chính: Hợp đồng tương lai, Hợp đồng kỳ hạn, Hợp đồng quyền chọn và Hợp đồng hoán đổi. Tuy nhiên, đối với một nhà đầu tư hàng ngày, có lẽ bạn sẽ chỉ giao dịch trực tiếp với các hợp đồng tương lai và quyền chọn.

 

4 công cụ phái sinh
4 công cụ phái sinh: Hợp đồng tương lai, Hợp đồng kỳ hạn, Hợp đồng quyền chọn và Hợp đồng hoán đổi

 

Hợp đồng tương lai (Futures contract)

Là việc thỏa thuận giữa các bên về những nghĩa vụ mua bán một tài sản phải thực hiện theo mức giá đã xác định cho tương lai mà không phụ thuộc vào giá trị thị trường tại thời điểm đó. Hay nói cách khác, đây là một dạng hợp đồng kỳ hạn được chuẩn hóa, niêm yết và giao dịch tại thị trường tập trung (Sở Giao dịch chứng khoán).

Bởi vì hợp đồng tương lai ràng buộc các bên với một mức giá cụ thể, chúng có thể được sử dụng để bù đắp rủi ro khi giá tài sản tăng hoặc giảm, khiến ai đó bán hàng hóa với mức lỗ lớn hoặc mua chúng với giá cao. Thay vào đó, hợp đồng tương lai chốt một tỷ giá chấp nhận được cho cả hai bên dựa trên thông tin họ hiện có.

Đáng chú ý, hợp đồng tương lai là các khoản đầu tư được tiêu chuẩn hóa, có nghĩa là các nhà đầu tư hàng ngày có thể mua chúng dễ dàng như cổ phiếu. Lãi và lỗ được giải quyết ngay trong ngày, và bạn có thể dễ dàng suy đoán về biến động giá ngắn hạn và không bị ràng buộc với việc nhìn ra toàn bộ thời lượng của hợp đồng tương lai.

Bởi vì hợp đồng tương lai được mua và bán trên một sàn giao dịch, vì vậy sẽ có ít rủi ro hơn một trong các bên sẽ vỡ nợ trong hợp đồng.

 

Hợp đồng kì hạn (Forward contract)

Là thỏa thuận pháp lý giữa hai bên tham gia về việc mua và bán một loại tài sản tại một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá được xác định trước ngày thực hiện giao dịch.

Hợp đồng kỳ hạn rất giống với hợp đồng tương lai, ngoại trừ chúng được thiết lập OTC, có nghĩa là chúng thường là hợp đồng riêng giữa hai bên. Điều này có nghĩa là chúng không được kiểm soát, giá cả do hai bên tự thỏa thuận với nhau dựa theo những ước lượng mang tính cá nhân, có nhiều rủi ro về vỡ nợ vì giá này vào thời điểm giao nhận hàng hóa có thể thay đổi, tăng lên giảm xuống so với mức giá đã ký kết trong hợp đồng. Vì vậy một số các nhà đầu tư bình thường sẽ không bỏ tiền vào dạng hợp đồng này.

Mặc dù nhiều rủi ro cảnh báo được đưa ra, nhưng không thể không kể đến phép tùy chỉnh nhiều hơn các điều khoản, giá cả và các tùy chọn thanh toán, từ đó có thể có khả năng tăng lợi nhuận.

 

Hợp đồng quyền chọn (Options)

Quyền chọn hoạt động như các phiên bản không ràng buộc của hợp đồng tương lai và kỳ hạn: Chúng tạo ra một thỏa thuận để mua và bán một thứ gì đó ở một mức giá nhất định tại một thời điểm nhất định, mặc dù bên mua hợp đồng không có nghĩa vụ phải sử dụng nó. Do đó, các tùy chọn thường yêu cầu bạn trả một khoản phí bảo hiểm đại diện cho một phần giá trị của thỏa thuận.

Có hai loại options là option bán và option mua. Options dành cho các nhà đầu tư thích cảm giác an toàn khi họ chắc chắn họ sẽ được mua và bán với giá ấn định, họ thu lợi nhuận không cao nhưng bù lại sẽ rất ổn định. Các options có thể là của Mỹ hoặc châu Âu, điều này quyết định cách bạn có thể ban hành chúng.

Quyền chọn kiểu Âu là các phiên bản không ràng buộc của hợp đồng tương lai hoặc hợp đồng kỳ hạn. Người đã mua hợp đồng có thể thực thi hợp đồng vào ngày hợp đồng hết hạn — hoặc họ có thể để nó không sử dụng. Trong khi đó, quyền chọn của Mỹ có thể được ban hành vào bất kỳ thời điểm nào trước ngày hết hạn. Chúng tương tự nhau không ràng buộc và có thể không sử dụng.

Quyền chọn có thể giao dịch trên sàn giao dịch hoặc OTC. Tại Mỹ, quyền chọn có thể được giao dịch trên Sàn giao dịch quyền chọn Chicago Board. Khi chúng được giao dịch trên một sàn giao dịch, các quyền chọn được đảm bảo bởi các tổ chức thanh toán bù trừ và được quy định bởi Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC), điều này làm giảm rủi ro đối tác.

Giống như các giao dịch chuyển tiếp, các tùy chọn OTC là các giao dịch riêng tư cho phép nhiều tùy chỉnh và rủi ro hơn.

 

Hợp đồng hoán đổi (Swaps contract)

Hoán đổi cho phép hai bên ký kết hợp đồng để trao đổi dòng tiền hoặc nợ phải trả nhằm giảm chi phí hoặc tạo ra lợi nhuận. Điều này thường xảy ra với lãi suất, tiền tệ, hàng hóa và các vụ vỡ nợ tín dụng, vụ vỡ nợ cuối cùng đã trở nên nổi tiếng trong thời kỳ sụp đổ thị trường nhà đất 2007-2008, khi chúng bị chi quá mức và gây ra phản ứng dây chuyền lớn là vỡ nợ.

Cách chính xác hoạt động của giao dịch hoán đổi phụ thuộc vào tài sản tài chính được trao đổi. Để đơn giản, giả sử một công ty ký hợp đồng trao đổi một khoản vay lãi suất thay đổi lấy một khoản vay lãi suất cố định với một công ty khác. Công ty loại bỏ khoản vay có lãi suất thay đổi đang hy vọng sẽ tự bảo vệ mình khỏi rủi ro lãi suất tăng theo cấp số nhân.

Trong khi đó, công ty cung cấp khoản vay lãi suất cố định đang đặt cược rằng lãi suất cố định sẽ thu được lợi nhuận và trang trải cho bất kỳ khoản tăng lãi suất nào đến từ khoản vay lãi suất thay đổi. Nếu tỷ giá giảm xuống so với hiện tại thì càng tốt.

Hoán đổi có rủi ro đối tác cao và thường chỉ có sẵn OTC cho các tổ chức tài chính và công ty, thay vì các nhà đầu tư cá nhân.

Hợp đồng tương lai là sản phẩm đầu tiên triển khai tại thị trường Việt Nam với Hợp đồng tương lai trên chỉ số cổ phiếu (VN30 và HNX30) và Hợp đồng tương lai trên trái phiếu chính phủ.

 

CÁCH ÁP DỤNG CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH

Bởi vì chúng liên quan đến sự phức tạp đáng kể, các công cụ phái sinh thường không được sử dụng như các khoản đầu tư đơn giản “mua-thấp-bán-cao” hoặc “mua và giữ”. Thay vào đó, các bên tham gia vào một giao dịch phái sinh có thể sử dụng phái sinh để:

  • Bảo vệ tài chính. Nếu nhà đầu tư lo lắng về việc giá trị của một tài sản cụ thể sẽ đi về đâu, họ có thể sử dụng công cụ phái sinh để bảo vệ mình khỏi những tổn thất tiềm ẩn.
  • Suy đoán về giá của một tài sản. Nếu nhà đầu tư tin rằng giá trị của tài sản sẽ thay đổi đáng kể, họ có thể sử dụng công cụ phái sinh để đặt cược vào lãi hoặc lỗ tiềm năng của nó.
  • Sử dụng quỹ hiệu quả hơn. Hầu hết các công cụ phái sinh được cấp quyền ký quỹ , có nghĩa là bạn có thể tham gia vào chúng với số tiền tương đối ít của riêng bạn. Điều này rất hữu ích khi bạn đang cố gắng phân bổ tiền cho nhiều khoản đầu tư để tối ưu hóa lợi nhuận mà không bị ràng buộc nhiều ở một nơi và nó cũng có thể dẫn đến lợi nhuận lớn hơn nhiều so với mức bạn có thể nhận được chỉ với tiền mặt của mình. Nhưng nó cũng có nghĩa là bạn có thể bị thua lỗ nặng nếu đặt cược sai với một hợp đồng phái sinh.

 

RỦI RO CỦA CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH

  • Rủi ro đối tác. Khả năng vỡ nợ có thể cao với các công cụ phái sinh, đặc biệt là khi chúng được giao dịch qua quầy. Bởi vì các công cụ phái sinh không có giá trị khi đứng một mình, nên cuối cùng chúng chỉ có giá trị về độ tin cậy của những người hoặc công ty đồng ý với chúng.
  • Thay đổi điều kiện. Các công cụ phái sinh ràng buộc bạn theo hợp đồng với một số mức giá nhất định có thể dẫn đến lợi nhuận — hoặc thua lỗ. Nếu bạn đồng ý với hợp đồng tương lai, kỳ hạn hoặc hoán đổi, bạn có thể bị buộc phải chấp nhận những khoản lỗ đáng kể, những khoản lỗ có thể được tăng lên theo mức ký quỹ bạn đã thực hiện. Tuy nhiên, ngay cả các tùy chọn không bắt buộc cũng không phải là không có rủi ro, vì bạn phải bỏ ra một số tiền để ký kết các hợp đồng mà bạn có thể không chọn thực hiện.
  • Sự phức tạp. Đối với hầu hết các nhà đầu tư phái sinh, đặc biệt là những công cụ dựa trên các loại hình đầu tư mà họ không quen thuộc, có thể trở nên phức tạp nhanh chóng. Chúng cũng yêu cầu một mức độ hiểu biết về ngành và quản lý tích cực có thể không hấp dẫn các nhà đầu tư đã từng áp dụng các chiến lược mua bán trao tay truyền thống.

 

CÁCH ĐẦU TƯ VÀO PHÁI SINH

Đầu tư phái sinh cực kỳ rủi ro và không phải là lựa chọn tốt cho những nhà đầu tư mới bắt đầu hoặc thậm chí trung gian. Hãy đảm bảo rằng bạn đã có những kiến ​​thức cơ bản về tài chính, cũng như các quỹ khẩn cấp và các khoản đóng góp khi nghỉ hưu, được bình phương trước khi bạn đi sâu vào các khoản đầu tư mang tính đầu cơ hơn, như các công cụ phái sinh. Và thậm chí sau đó, bạn sẽ không muốn phân bổ các phần đáng kể của khoản tiết kiệm của mình cho các công cụ phái sinh.

Điều đó nói rằng, nếu bạn muốn bắt đầu với các công cụ phái sinh, bạn có thể dễ dàng làm như vậy bằng cách mua các sản phẩm phái sinh dựa trên quỹ bằng cách sử dụng một tài khoản đầu tư điển hình.

Ví dụ, bạn có thể xem xét quỹ tương hỗ có đòn bẩy hoặc quỹ giao dịch hối đoái (ETF), có thể sử dụng quyền chọn hoặc hợp đồng tương lai để tăng lợi nhuận hoặc quỹ nghịch đảo, sử dụng các công cụ phái sinh để kiếm tiền cho nhà đầu tư khi thị trường cơ sở hoặc chỉ số từ chối.

 

Nếu bạn muốn tiếp xúc trực tiếp nhiều hơn với các công cụ phái sinh, bạn có thể đặt các giao dịch quyền chọn và hợp đồng tương lai với tư cách là một nhà đầu tư cá nhân. The Mastro chúc bạn thành công!

Tin liên quan

TOP 10 mẫu nhà vườn nhỏ đẹp hot nhất 2022

Uyen Hoang Thu

Cách tính chi phí xây nhà 2 tầng hết bao nhiêu tiền đầy đủ chi tiết

Uyen Hoang Thu

Do Kwon tiết lộ kế hoạch hồi sinh Luna, hệ sinh thái Terra sẽ ra sao?

Phạm Trang

Hướng dẫn cách mua đồng CEEK và cách tạo ví CEEK mới nhất

Uyen Hoang Thu

Coinbase ‘thất thủ’ ngay cả khi Phố Wall đang có triển vọng tăng trưởng

Phạm Trang

XRP Coin là gì? Lợi ích, ưu điểm và ứng dụng của đồng XRP

Uyen Hoang Thu